..:: AKSEL BAHARAT ::..

10 gr. tarçýn 1/2 litre suda kaynatýlýr, içilir. Gripten korunmak için tarçýn ţarapla içilir.

Genellikle sütlü tatlýlarda, salep, boza, pastalarda, kreplerde, meyve kompostosunda, keklerde, elma turtasýnda ve dondurmalarda kullanýlýr. Çubuk halindeki tarçýn ýhlamur ve karanfille kaynatýlmak sureti ile sýcak bir kýţ içeceđi olarak içilir. Kuzu eti, tas kebabý, domuz rostosu, çeţitli soslar, sütlü ve pirinçli tatlýlar, çikolatalý kekler, tartlar, punç, sýcak ţarap, çay vb.

Diţ macunlarýnda ve ađýz kokusunu giderici spreylerde kullanýlýr.

Diđer adý: Darçýn. Tarçýn Çin`de Ýsa`dan 2700 yýl önce kullanýlmýţtýr. Ýsa`dan 66 yýl sonra, Neron, Roma`da eţinin öldüđü gün Arabistan`ýn bir sene içinde veremediđi tarçýn miktarýný bir gün içinde yakmýţtýr

Kurutulmuţ olgun meyvasý

Tehlikesiz olduđundan demlendirerek koyuca bir çay gibi içilir.

Güney Anadolu`ya has bir baharattýr. Ekţi bir tadý olup salatalarda (yeţil salatalar, domates, taze sođan) ve genellikle yođurtlu kebaplarda kullanýlýr. Sumak ekţisinin antiseptik özelliđi nedeniyle salatalarda kullanýlmasýnda yarar vardýr. Salatalara özellikle çeţni verir. Sertçe olan tohumu diţleri rahatsýz ettiđinden genellikle toz halinde kullanýlýr. Yemeklere, genellikle zeytinyađlýlara serpilir; tadý mayhoţ ve ekţimtýraktýr.

Diđer adý: Somak, tetri, tekri. Sumađýn çok çeţitleri vardýr; birçoklarý zehirlidir. Okuyucu olgun meyvalarý kendi toplayacaksa, bunlarýn yenen cinsten olduđuna

Piment rouge, Poivre de cayenne

Paprika, Cayenne pepper, Red pepper

Paprika, Cayennepfeffer

Kahramanmaraţ ve Gaziantep`te yetiţir.

1-2 gr. kýrmýzýbiber hap olarak (kapsüle koyarak) alýnýr.Toz halinde bal ile karýţtýrarak alýnýr.

Salata, mantý, çerkez tavuđu, Macarlarýn milli yemekleri "gulaţ", çorba, etli yemekler, bazý tür soslar, Ýtalyanlarýn "spagetti" yemeđine konan domatesli sosuna vb.

Diđer adý: Hint biberi, Macar biberi, Türk biberi. Sođuk algýnlýđýný önlemek için: Kýrmýzýbiber bir yumurtayla piţirilir ve yenir. Depresyondan kurtulmak için: (Ayur-veda: eski Hint hekimliđi) 1,5 gr. kýrmýzýbiber, 1,5 gr. karabiber, 1 tatlý kaţýđý balla karýţtýrýlýr, biraz sütle içilir. Güneydođu illerinde, en çok Gaziantep ve ýslahiye`de üretiliyor. Biberin yüzde 60`ý Islahiye`de üretilir. Fakat buna Maraţ biberi denir. Kýrmýzý Biber, kurutulup, taţ deđirmende kalýn bir ţekilde öđütülür, sadece yađ ve tuz eklenmesiyle elde edilir. Yýllýk 10 bin ton tüketiliyor.

1 fincan suda 1 tatlý kaţýđý çörekotu tohumu çay gibi demlendirilir ve içilir. Günde 2-3 bardak alýnabilir.

Her türlü ekmek, pide, sandviç, kek, kuru pasta, kurabiyelerin üzerine konulmak sureti ile kullanýlýr. Çöreklere ve ekmeklere piţmeden üzerlerine ekilir; baharat olarak keklere, bisküvilere katýlýr.

Yađý saçýn dökülmesini önler; saç diplerine sürüldüđünde kepeđin oluţmasýný önler.

Diđer adý: Kara çörekotu, çöreotu, siyah kimyon, siyah susam, ekilen. Çörekotu kahvesi: Deđirmenden geçirilen çörekotu kahve gibi biraz ţeker koyarak piţirilir, içilir, istenirse içine biraz rendelenmiţ küçük hindistancevizi katýlabilir. (Çok lezzetlidir, denemeye deđer.)

Yapraklarý ve çiçekleri

1 litre kaynar suya 20-30 gr. nane demlendirilir. Yemeklerden sonra içildiđinde yemek sonrasý uyuklamayý önler. Çok içilirse normal uykuyu kaçýrýr. Haricen kullanýldýđýnda antiseptik yerine geçer.

Deđiţik türden çorbalarda (mercimek, ezogelin, yayla), yođurtlu soslarda (cacýk, haydari vs.) her türlü salatada, dolmalarda kullanýlýr. Limon ile kaynatýlýp mide rahatsýzlýklarýnda kullanýlabilir. Çeţitli salatalara kabak havuç, soslar ile serinletici alkolsüz içkilere ve çeţitli bitkisel çaylarýn karýţýmýna katýlabilir.

Yađlý ve gözenekleri geniţlemiţ ciltler için 30 gr. nane 1/2 litre kaynar suda demlendirilir, bir parça pamukla yüze sürülür. Ayný çay bođaza gargara olarak kullanýlýr. Diţ macunlarýnýn yapýmýnda naneden yararlanýlýr.

Diđer adý: Biberinane, fülfüli nane. Anadolu`da 7 tür nane yetiţir. Nanenin her türü ţifalýdýr. Asur-Babilliler tembel mideye; Ýbraniler uyarýcý olarak; ünlü Dioscoride zayýf mideye ;Trousseau kusmalara;Dr. Leclerc ve Dr.Heilly "aţk oyunlarýna" nanenin yararlý olduđunu ileri sürerlerdi.

Kurutulmuţ meyvasý

En iyi ţekli alýnan besinlere ekerek kullanmaktýr, toz veya tane olarak 1 tatlý kaţýđý kimyon tohumu bir fincan suda 10 dakika demlendirilir yemeklerden sonra içilir.Tohumlar çiđnendiđinde ađýz kokusunu giderir.

Köftelerde, ýzgaralarda, etli, dolmalarda, bazý çorbalarda kullanýlýr. Havuç, domates, biber salatalarýnýn soslarýnda, fýrýnda, balýk (biberiye, defne yaprađý, fesleđen ile), lahana, patlýcan mercimek gibi sebzelerde kullanýlýr. Beyaz peynire ve patatesli yemeklere de kullanýlabilir. Her tür etli köfteye, çorbalara, soslara, lahanalý yemeklere; sosis, av eti, ton gibi sindirimi zor olan balýklara, beyaz peynire, patatesli yemeklere vb.

Diđer adý; Kemnon, Acem kimyonu. Ýyi bir cins kimyon elde etmek için, satýn alýnan tane kimyon elekten geçirilir, tozu toprađý gittikten sonra çörçöpü ayýklanýr, suyun altýnda çalkalanýr, suyu süzgeçten iyice süzüldükten sonra bir tepsiye yayýlýr. Yaz mevsimi ise güneţte zaman zaman karýţtýrarak kurutulur. Mevsim kýţ ise, tepsiye yayýlan kimyon taneleri (mümkün olduđu kadar birbirinden ayýrarak) kaloriferin üstünde, veya sobanýn yaný baţýnda veya elektrikli fýrýnýn en alçak derecesinde, karýţtýrarak kurutulur. Kavanozda muhafaza edilir. Taneleri iyi kurumamýţsa ilerde küflenir. Toz halinde kullanmak için taneler deđirmende öđütülür.

Sapý, yaprađý ve çiçeđi

20-30 gr. kekik 1 litre kaynar suda demlendirilir, günde 2-3 bardak içilir. Haricen: Sýcak su, kepek ve kekik karýţtýrýlýr, ađrýyan yere lapa gibi uygulanýr.

Bütün ýzgara etlerde (bonfile, biftek vs.) deđiţik hamur yemekleri özellikle pizzalarda kullanýlýr. Spagetti soslarýnda, mantar yemeklerinde, domates salatalarýnda ve de domates, biber, kabak, patlýcan dolmalarýnýn içine bir miktar konulabilir. Sebze çorbalarýna, etlere, av eti, balýk, bazý dolmalýk harçlara, domatesli soslara, her tür sebzeye, yumurtalý yemeklere katýlýr.

Çay gibi demlendirilip yüzün alt kýsýmlarýna kompres olarak uygulanýr. Buđu banyosu yapýlýrsa gözenekleri açar, yađ bezlerinin faaliyetini dengeler.

Diđer adý: Nemamulotu, karabaţ kekik. Kekik türü pek çoktur, 100`den fazla türü bilinir, yalnýz ülkemizde 40 türü olduđu saptanmýţtýr. Bunlarýn tümü tedavide kullanýlmaktadýr. Adapazarý bölgelerinde kekik tozu ile balý karýţtýrarak sedef hastalýđýna karţý kullanýlmaktadýr. Birkaç damla kekik esansý yastýđa damlatýldýđýnda gece öksürüđünü keser.

Sindirimi kolaylaţtýrmak için karabiberi nane ve tarçýnla yapýlan bir sosla almalý. Ađýzda tane olarak çiđnendiđinde tükürük miktarýný çođaltýr. Dr. Bouchardat`a göre karabiber anemiklerin aperitifidir. 1/2-2 gr. kadar karabiber her gün alýndýđýnda iyi bir afrodizyak yerine geçer.

Bütün yemeklerde ve sofralarda bulunmaktadýr. Sebze, tavuk, balýk çorbalarýnda, et soslarýnda (barbekü), çiđ köfte, kýsýr, et ve sebzeli yemeklerde, her türlü soslu et yemeklerinde, zeytinyađlý ve etli dolmalarda, ţarküteride kullanýlýr. Karabiber soslarýn rengini bozmaz. Karabiberin diđer baharatlara oranla bir üstünlüđü vardýr ki bu yemek piţerken yada piţtikten sofrada eklenebilmesidir. Yađlý etlerde, ţarküteride; soslara, salataya, her tür tuzlu ve yavan yiyeceđe çeţni ve tat vermesi için serpiţtirilir.

Beyaz biber: Karabiber ve beyaz biber ayný ađacýn meyvalarýdýr. Ancak, karabiber tam olgunluđunu bulamadan koparýlýr, tohumun etrafýndaki kýlýf üzerinde kalýr. Beyaz biber ise, tam olgunluđunu bulduktan sonra koparýlýr ve etrafýndaki kýlýf çýkarýlýr. Kýlýfýn çýkmasý için beyaz biber deniz suyuna daldýrýlýr. Beyaz biberin özelliđi, kullanýldýđýnda karabiber gibi soslarýn rengini bozmaz; tadý ve kokusu karabiber gibidir.

Ihlamurgiller familyasýndaki Tilia cinsini oluţturan ve kýţýn yaprađýný döken 30 kadar ađaç ya da ađaççýk türünün ortak adý Ihlamur`dur. Ülkemizi de içermek üzere Kuzey Yarýküre`nin tüm ýlýman bölgelerinin killi ya da kalkerli, serin ve nemli topraklarýnda yetiţir. Hýzla büyüyen ve 20-25 m. kadar boylanabilen ýhlamur ađaçlarýnýn gövde çapý 1,5 m. bile olabilir. Önce düz olan gövde kabuđu, ađaç yaţlandýkça çatlar. Üzeri koyu yeţil yapraklarý uzun saplý, yürek biçimli, kenarlarý düz ve almaţýk dizilidir. Yaprađýn gri ya da gümüţ rengindeki alt yüzünde tüyler bulunur. Haziran-ađustos aylarý arasýnda açan sarýmsý renkli özel, hoţ kokulu çiçeklerinin 3`ü-5`i bir arada, yapraklarýn orta damarýna bađlý ve sarkýk durumda olur. Ađacýn tek tohumlu meyvesi minik, yuvarlak ve kurudur. Ihlamur ađacý, tohumuyla; gövde çelikleriyle ya da filizlenen köklerinin ayrýlý dikilmesiyle çođaltýlýr.

Ihlamurun çiçek ve yapraklarýnda tilyum adlý glikozit, tanen, yapýţkan bitki sývýsý ve farnesol içeren uçucu yađ bulunur. Özellikle çiçek ve yapraklarý týbbi etkilerinden ötürü kullanýlan ýhlamur ađacýnýn beyaz, yumuţak ve homojen olan kerestesi heykelcilik vb. iţlerde, gövde kabuklarý boyacýlýk ve halat yapýmýnda kullanýlmaktadýr.

Ülkemizde en çok Büyük yapraklý ýhlamur (T. platyphyllos) ile ikinci sýrada Küçük yapraklý ýhlamur (T. cordata) türü ađaçlar yetiţir. Bunlarýn öncelikle çiçek ve yapraklarýnýn týbbi etkileri ile bu etkilerden yararlanma yöntemleri ţöylece sýralanabilir:

• Göđsü yumuţatýcýdýr.
• Sinir sistemindeki gerginlikleri azaltýr. Rahatlatýcý, yatýţtýrýcý ve uyku vericidir.
• Kadýnlarda aybaţý öncesi gerginlikleri giderir, aybaţý sancýlarýný azaltýr.

1/2 litre suya 1 çorba kaţýđý anason tohumu çay gibi demlendirilir, günde 2-3 bardak içilir.

Avrupa, Akdeniz yöresi Ülkemizde: Ege, Akdeniz ve Karadeniz sahil bölgeleri

Etli veya sebzeli her tür çorbaya, soslara; av eti, balýk, deniz mahsulleri, bazý tür sebzeye (piţerken), patatesli veya domatesli yemeklere vb.

Banyolarda, esanslarda kullanýlýr.

Diđer adý:Tehnel yaprađý. Eski Roma çađýnda defne ađacýnýn insanlarý ţimţekten koruduđuna inanýlýrdý. Bu inanç o kadar kökleţmiţti ki, imparator Tiberius (Ý.Ö. 42- Ý.S. 37) ţimţekler çaktýđýnda korunmak için baţýna defneden yapýlmýţ bir çelenk geçirip yorganýn altýna saklanýrmýţ. Defne yađý: 2-3 damla bir parça kesme ţekere damlatýp yendiđinde hemen göđsü yumuţatýr.